Algısal Değişmezlik (ADÇ) Kartı — İhlâs
الإخلاص
GENEL TANIM · GENELLEME KURALI
Bir amaç veya yönelişi yabancı ve karıştırıcı unsurlardan arındırıp saf hale getirmektir.
İmanİhsanTakvâNi̇fak
ÖZGÜN ÖZELLİK (Özgün DNA / Ayırt Edici Özellik)
İhlâs; inanç, niyet ve ibadette Allah’ın rızasını asıl gaye kılarak gösteriş, çıkar ve başka nihai amaçları belirleyici olmaktan çıkarma; kulluk yönelişini Allah’a özgüleştirme halidir.
Önlediği karışma: İhlâs kavramının yakın/aynı köklü kullanımlarla ölçütsüz biçimde eşitlenmesi.
GENEL TANIM ↔ ÖZGÜN ÖZELLİK
| Ölçüt | Genel | Özgün özellik |
|---|---|---|
| Anlam alanı | Niyet / kulluk saflığı | İhlâs; inanç, niyet ve ibadette Allah’ın rızasını asıl gaye kılarak gösteriş, çıkar ve başka nihai amaçları belirleyici olmaktan çıkarma; kulluk yönelişini Allah’a özgüleştirme halidir. |
| Kaynak çapası | Kur’an’daki kullanım ve kaynak sınıflandırması | Arapça biçim: الإخلاص |
| Kardeşten ayrım | Yakın kavramlarla aynı semantik çevrede bulunabilir. | kardeş anlamla karşılaştırılır |
KAVRAM YANILGISI (Yanlış / Eksik Tanım Uyarısı)
- Kavram yalnız Latin/Türkçe ada bakılarak tanımlanmamalı; Arapça biçim ve ayet bağlamı birlikte kontrol edilmelidir.
- Yakın kavramlar eşanlamlı kabul edilmemeli; özgün özellik ve bağlam farkı korunmalıdır.
ÖZ DENETİM
Evet; tanım ihlâsın ayırt edici unsurunu “gayeyi Allah’a özgüleme” olarak sabitler.